مهمترین دستورات لینوکس که هر کاربر — مخصوصاً مبتدی تا متوسط — باید بداند را بهصورت مرتب، مرحلهبهمرحله و کاربردی برایت آوردهام.
این لیست شامل پرکاربردترین فرمانها برای مدیریت فایلها، کار با سیستم، شبکه، پردازشها، دسترسیها و… است.
✅ ۱) شروع کار با ترمینال
نمایش مسیر فعلی
pwd
نمایش محتویات یک مسیر
ls
ls -l
ls -a
مهمترین دستورات لینوکس: تغییر مسیر (دایرکتوری)
cd folder/
cd ..
cd /
cd ~
✅ ۲) مدیریت فایل و دایرکتوریها
ساخت فایل
touch file.txt
ساخت پوشه
mkdir folder
mkdir -p folder/subfolder
کپی کردن
cp file.txt backup.txt
cp -r dir1 dir2
جابجا یا تغییر نام
mv oldname.txt newname.txt
mv file.txt /path/to/dir/
حذف فایل و پوشه
⚠ مراقب باشید، برگشتی ندارد
rm file.txt
rm -r folder
rm -rf folder
✅ ۳) مشاهده و ویرایش فایلها
نمایش محتوای فایل
cat file.txt
less file.txt
more file.txt
ویرایش فایل
nano file.txt
vi file.txt
✅ ۴) مدیریت بستهها (روی Debian/Ubuntu)
بهروزرسانی لیست بستهها
sudo apt update
آپدیت کل سیستم
sudo apt upgrade -y
نصب پکیج
sudo apt install package-name
حذف پکیج
sudo apt remove package-name
✅ ۵) مدیریت پردازشها و سرویسها
مشاهده پردازشها
top
htop (اگر نصب باشد)
ps aux
یافتن یک پردازش
ps aux | grep nginx
کشتن پردازش
kill PID
kill -9 PID
✅ ۶) مدیریت سرویسها (systemd)
sudo systemctl start servicename
sudo systemctl stop servicename
sudo systemctl restart servicename
sudo systemctl status servicename
مثال:
sudo systemctl status ssh
✅ ۷) سطح دسترسیها (Permissions)
نمایش سطح دسترسی
ls -l
تغییر سطح دسترسی
chmod 755 script.sh
chmod 644 file.txt
تغییر مالکیت
sudo chown user:user file.txt
✅ ۸) شبکه در لینوکس
نمایش IP
ip a
پینگ
ping google.com
مشاهده پورتهای باز
ss -tulnp
دانلود فایل
wget URL
curl -O URL
✅ ۹) فشردهسازی و استخراج
tar (پرکاربردترین)
tar -cvf archive.tar folder
tar -xvf archive.tar
tar -czvf archive.tar.gz folder
tar -xzvf archive.tar.gz
zip
zip -r archive.zip folder
unzip archive.zip
✅ ۱۰) کار با کاربرها
افزودن کاربر
sudo adduser username
افزودن کاربر به sudo
sudo usermod -aG sudo username
تغییر رمز
passwd
✅ مزایای لینوکس
⭐ ۱. کاملاً رایگان و متنباز
- هزینه لایسنس ندارد
- میتوانی کد منبع را ببینی، تغییر بدهی و سفارشیسازی کنی
⭐ ۲. امنیت بسیار بالا
- بدافزارها و ویروسها در لینوکس خیلی کمتر هستند
- ساختار دسترسیها و مخازن باعث امنیت بیشتر میشود
⭐ ۳. پایداری و عملکرد عالی
- برای سرورها و سیستمهای مهم بسیار پایدار است
- سالها بدون نیاز به ریبوت کار میکند
- مصرف منابع کمتر نسبت به ویندوز
⭐ ۴. سرعت بالا
- سبک است و روی سختافزار ضعیف هم خوب اجرا میشود
- بوت سریعتر و اجرای بهتر برنامهها
⭐ ۵. قابلیت شخصیسازی فوقالعاده
- از ظاهر تا هسته سیستم را میتوانی تغییر دهی
- صدها توزیع و دسکتاپ محیط کاربری مختلف
⭐ ۶. قویترین ابزارها برای برنامهنویسی
- Git، Python، Docker، DevOps، سرور، شبکه همه بهتر پشتیبانی میشوند
- ابزارهای خط فرمان بسیار حرفهای
⭐ ۷. بهترین سیستم برای سرورها
- ۹۰٪ سرورهای دنیا لینوکس هستند
- پایدار، امن و سریع
❌ معایب لینوکس
⚠️ ۱. همه نرمافزارها برای لینوکس وجود ندارند
- برنامههایی مثل Photoshop، AutoCAD، بسیاری از بازیها و نرمافزارهای سازمانی روی ویندوز بهتر کار میکنند
- البته با Wine یا اجرای تحت وب قابل حل است ولی کامل نیست
⚠️ ۲. نیاز به یادگیری خط فرمان
- برای کارهای حرفهای باید دستورات CLI بلد باشی
- برای مبتدیها کمی سخت است
⚠️ ۳. سختتر بودن نصب برخی درایورها
- مخصوصاً کارتهای گرافیک و پرینترها
- البته بهتر شده ولی هنوز چالش دارد
⚠️ ۴. پشتیبانی رسمی کمتر
- برخی شرکتها (مثلاً Adobe) پشتیبانی رسمی نمیدهند
- بیشتر منابع باید از انجمنها پیدا شود
⚠️ ۵. سازگاری کمتر در گیمینگ
عملکرد کارت گرافیکها ممکن است کمی کمتر باشد
با وجود Proton و SteamOS بهتر شده
ولی هنوز از ویندوز عقبتر است
